13 просмотров
Рейтинг статьи
1 звезда2 звезды3 звезды4 звезды5 звезд
Загрузка...

Что такое омонимы в белорусском языке

Амонімы і паронімы

Мнагазначнасць як здольнасць аднаго слова набываць некалькі значэнняў трэба адрозніваць ад аманіміі – гукавога супадзення слоў, якія маюць розныя значэнні.

Амонімы (ад грэч. homos – аднолькавы і onoma, onyma імя) – гэта аднолькавыя па гучанні, вымаўленні і напісанні назвы розных прадметаў, з’яў і дзеянняў. Гэта зусім розныя словы, словы-двайняты, напрыклад:

ласка 1 ‘пяшчота’ і ласка 2 ‘невялікі звярок’;

кампанія 1 ‘група асоб, якія разам праводзяць час’ і кампанія 2 ‘ваенны паход’.

Лексічныя амонімы ўзнікаюць у выніку гукавога супадзення розных паводле паходжання слоў або ў выніку разыходжання значэнняў мнагазнач-нага слова.

Так, многія амонімы беларускай мовы ўтварыліся ў выніку гукавога супадзення этымалагічна розных слоў:

а) спрадвечна беларускіх і іншамоўных:

тур 1 ‘першабытны дзікі бык’ і тур 2 ‘перыяд, этап’;

бот 1 ‘абутак’ і бот 2 (ад гал. boot) ‘невялікае вёсельнае, паруснае або маторнае судна’;

б) толькі іншамоўных:

з адной мовы: бокс 1 (англ. box – удар) ‘від спорту’ і бокс 2 (англ. box – скрынка) ‘ізаляванае памяшканне’;

з розных моў: лама 1 ‘паўднёваамерыканская бязгорбая ўючная жывё-ліна сямейства вярблюдаў’ і лама 2 ‘будыйскі манах-свяшчэннік у Тыбеце і Манголіі’.

Статья в тему:  Что такое словообразовательный тип омонимов

Цікава ў гэтых адносінах разгледзець такі прыклад амонімаў:

грыф 1 (грэч. gryps) – 1) драпежная птушка; 2) міфалагічная істота з тула-вам ільва і галавой арла або льва;

грыф 2 (ням. Griff) – 1) доўгая вузкая пласцінка ў музычным струнным інструменце; 2) стрыжань атлетычнай штангі;

грыф 3 (фр. griffe) – 1) штэмпель з узорам чыйго-небудзь подпісу, а так-сама адбітак гэтага штэмпеля; 2) афіцыйны надпіс на дакуменце або выдан-ні, які вызначае парадак карыстання імі.

Значная частка беларускіх амонімаў з’явілася ў выніку распаду полісеміі, г. зн. у выніку разыходжання значэнняў спрадвечна беларускага мнагазначнага слова з-за страты ўнутранай сувязі паміж гэтымі значэннямі.

Напрыклад, слова гасцінец абазначае ‘падарунак’ і ‘дарога, шлях’. Зараз гэта амонімы, а ў старажытнай беларускай мове абодва гэтыя значэнні звяз-валіся агульным значэннем слова госць – ‘купец, які вёз тавары (гасцінцы) па гандлёвых шляхах (гасцінцах)’, дзеяслоў гасціць абазначаў ‘гандляваць’, ‘прыязджаць з гандлёвымі мэтамі’.

Працэс разыходжання (разрыву) значэнняў мнагазначнага слова працяг-лы, і не заўсёды лёгка вызначыць, існуе сувязь паміж значэннямі ці страці-лася. Практычна адсутнасць (або наяўнасць) сувязі паміж значэннямі слова выяўляецца:

шляхам падбору сінонімаў да кожнага са значэнняў гэтага слова: вытрымка – якасць характару і цытата; лябёдка – птушка і машына; бык – жывёла і апора моста;

шляхам падбору аднакарэнных слоў: бор – баравы і борны; кулак – кулачны і кулацкі;

шляхам складання словазлучэнняў: далажыць камандзіру і далажыць варэння. Усе пададзеныя прыклады – амонімы.

З улікам лексічных значэнняў, паходжання, будовы, марфалагічных, фанетычных і графічных асаблівасцей амонімы падзяляюцца на лексічныя, марфалагічныя, фанетычныя і графічныя.

Лексічныя амонімы – гэта словы, якія адносяцца да адной часціны мовы, супадаюць напісаннем і гучаннем ва ўсіх формах поўнасцю (поўныя) або часткова (частковыя, няпоўныя). Напрыклад:

Статья в тему:  Балка как омоним

метрыка 1 – вучэнне пра вершаскладанне і памер верша ў літаратуразнаў-стве; метрыка 2 выпіска з метрычнай кнігі аб даце нараджэння; пасвед-чанне аб нараджэнні (поўныя);

кар’ер 1 , – самы хуткі бег каня з пачарговай перастаноўкай разам пярэд-ніх і задніх ног; кар’ер 2 , – месца здабычы карысных выкапняў адкрытым спосабам (няпоўныя, бо ў родным склоне маюць розныя канчаткі).

Марфалагічныя (граматычныя) амонімы, або амаформы (ад грэч. homos – аднолькавы і morphe – форма), – гэта словы, якія звычайна адносяцца да розных часцін мовы, супадаюць напісаннем і гучаннем у адной ці некалькіх граматычных формах. Напрыклад: вусны 1 (назоўнік) і вусны 2 (прыметнік); соты 1 (назоўнік) і соты 2 (лічэбнік); дамоў 1 (назоўнік роднага склону множнага ліку) і дамоў 2 (прыслоўе); пакрывала 1 (назоўнік) і пакрывала 2 (дзеяслоў прошлага часу); паўтары 1 (лічэбнік) і паўтары 2 (дзеяслоў загаднага ладу); расці 1 (неазначальная форма дзеяслова) і расці 2 (дзеяслоў загаднага ладу).

Фанетычныя амонімы, або амафоны (ад грэч. homos – аднолькавы і phone – гук), – гэта словы з аднолькавым гучаннем, але розныя па напісанні і значэнні. Яны выступаюць як амонімы толькі ў вусным маўленні: грыб – грып, мог – мох, плод – плот, вера – Вера, раман – Раман, везці – весці, да зор – дазор, на права – направа.

Графічныя амонімы, або амографы (ад грэч. homos – аднолькавы і grapho – пішу), – гэта словы, якія пішуцца аднолькава, але адрозніваюцца ў вымаўленні месцам націску: áктавы – актáвы, кáра – карá, рáса – расá, накапáць – накáпаць. Яны, наадварот, могуць разглядацца як амонімы толькі ў пісьмовым маўленні.

Акрамя таго, існуе паняцце міжмоўных амонімаў – слоў, якія гучаць аднолькава, але маюць рознае значэнне ў розных, блізкіх па паходжанні мовах. За знаёмай формай скрыты незнаёмы сэнс, што выклікае памылкі пры перакладзе.

Статья в тему:  Чем антитеза отличается от антонимов

Амонімы, сінонімы, антонімы, паронімы ў лексічным складзе беларускай мовы

Амонімы.З’яву аманіміі можна праілюстраваць адной з загадак Кандрата Крапівы: Я касой траву кашу ў зялёным лузе, а другую я нашу пастаянна ў пузе. Трэцюю, я вам скажу, носіць мая дочка, на чацвёртай я ляжу – грэюся ў пясочку. Тут лёгка адгадваецца аманімічная група з чатырох ‘кос’ са значэннямі: ‘прылада для кашэння’, ‘селязёнка’, ‘доўгія заплеценыя валасы’, ‘доўгая вузкая мель, якая ідзе ад берага’. Амонімы(ад грэч. homos – аднолькавы, onyma – імя) – словы, якія аднолькава гучаць і пішуцца, але маюць зусім розныя, не звязаныя паміж сабой значэнні. Напр.: тур (‘першабытны дзікі бык’ і ‘перыяд, этап гульні, спаборніцтва’), гасцінец (‘шырокая, бойкая дарога, шлях’ і ‘рэч, ласунак, які госць падносіць як падарунак’), лама (‘будыйскі манах-свяшчэннік у Тыбеце’ і ‘ўючная паўднёваамерыканская жывёліна сямейства вярблюдаў’), бот (‘абутак з высокімі халявамі’ і ‘невялікае вёсельнае, паруснае або маторнае судна’) і мн. інш. Амонімы складаюць значны пласт лексікі (іх каля 4000).

Шляхі ўзнікнення амонімаў

1. Амонімы, якія ўтварыліся ў выніку гукавога супадзення этымалагічна розных беларускіх (уласнабеларускіх або агульнаславянскіх) слоў. Напр.: абора ‘вяровачка для лапцей’ і абора ‘вялікае памяшканне для жывёлы; кароўнік’; ласка ‘выражэнне пяшчоты’ і ласка ‘невялікая драпежная жывёліна сямейства куніцавых’; слаць ‘адпраўляць, пасылаць’ і слаць ‘рассцілаць, засцілаць’ і інш.

2. Амонімы, якія ўтварыліся ў выніку выпадковага супадзення спрадвечна беларускіх і запазычаных слоў. Напр.: бел. байка ‘кароткі літаратурны твор’ і галанд. байка ‘мяккая баваўняная тканіна’; бел. бор ‘стары сасновы лес’, лац. бор ‘хімічны элемент’, ням. бор ‘свярло для лячэння зубоў’; бел. лава ‘прадмет сялянскай мэблі’, італ. лава ‘вулканічная маса’, пол. лава ‘баявы парадак конніцы’ і інш.

Статья в тему:  Какой синоним и антоним к слову погубить

3. Амонімы, якія ўтварыліся ў выніку выпадковага супадзення запазычаных слоў з розных моў. Напр.: грэч. грыф ‘драпежная птушка’, ням. грыф ‘дэталь струннага музычнага інструмента’, франц. грыф ‘штэмпельны адбітак чыйго-небудзь подпісу’ і пад.

4. Амонімы, запазычаныя з якой-небудзь адной мовы. Напр.: фр. міна ‘выбуховы снарад’ і ‘выраз твару’; англ. танк ‘баявая бронемашына на гусенічным хаду’ і ‘спецыяльны бак для захоўвання і транспарціроўкі вадкасцей’ і інш.

Ад лексічных амонімаў (прыклады прыведзены вышэй) трэба адрозніваць наступныя групы слоў, сумежныя з амонімамі: 1) амафоны – словы, якія аднолькава гучаць, але пішуцца па-рознаму (напр.: род і рот, код і кот, грыб і грып, казка і каска і пад.). Да амафонаў павінны быць аднесены і такія апазіцыі слоў, як вера ‘ўпэўненасць у чым-небудзь’ і Вера ‘ўласнае імя’, раман ‘жанр літаратурнага твора’ і Раман ‘уласнае імя’ і г.д.; 2) амаформы – словы, якія супадаюць гучаннем і напісаннем у адной ці некалькіх граматычных формах. Такое супадзенне можа адбывацца ў межах як адной, так і розных часцін мовы: соты (васкавыя ячэйкі) і соты (парадкавы лічэбнік); румяны (касметычная фарба) і румяны (ярка-чырвоны, ружовы); люты (злы, крыважэрны) і люты (другі месяц каляндарнага года) і інш.; амографы – словы, якія аднолькава пішуцца, але ў вымаўленні адрозніваюцца пастаноўкай націску (напр.: а́тлас – атла́с, вя́ла – вяла́, ка́паць – капа́ць, ка́ра – кара́, па́ра – пара́ і інш.). Яркія прыклады амографаў знаходзім у «Каламбурах» Ніла Гілевіча: Барсукі ў глыб нары, баючыся ка́ры, Нацягалі шмат кары і зрабілі на́ры. Там жа: Што ні хвіля, ні гадзина – лезе з скуры га́дзіна. Увесь век яму гадзі́ла, А ён кажа: га́дзіла!

Амонімы трэба адрозніваць ад мнагазначных слоў. Калі мнагазначнае слова, нягледзячы на рознасць сваіх значэнняў, захоўвае іх адзінства, то амонімы такой сэнсавай сувязі не маюць, значэнні іх зусім розныя. У тлумачальных слоўніках кожны амонім падаецца асобным слоўнікавым артыкулам і пазначаецца надрадковай арабскай лічбай: бабка1, бабка2, бабка3. і г.д., а ўсе значэнні мнагазначнага слова падаюцца ў адным артыкуле [1].

Статья в тему:  Укажите в каком варианте антонимы выражены наречием

Сінонімы(ад грэч. synonymos – аднайменны) – гэта словы, якія па-рознаму гучаць і пішуцца, але маюць тоеснае або блізкае значэнне (напр.: многа, шмат, багата, безліч, процьма і г.д.). Група слоў, аб’яднаных сінанімічнымі адносінамі, утварае сінанімічны рад. У ім выдзяляецца асноўнае, стылістычна нейтральнае слова – дамінанта. Яно выражае агульнае для ўсіх слоў гэтага рада значэнне.

Так, у сінанімічным радзе акружыць, абступіць, ачапіць, аблажыць, блакіраваць дамінанта – акружыць, яна мае прамое, стылістычна нейтральнае значэнне. У залежнасці ад характару семантычна-стылістычных адносін паміж кампанентамі сінанімічнага рада вылучаюцца наступныя групы сінонімаў: абсалютныя, семантычныя і стылістычныя.

1. Абсалютныя (або поўныя) сінонімы не адрозніваюцца ні адценнямі значэнняў, ні стылістычнай афарбоўкай: маланка – бліскавіца, іслам – мусульманства, ацэнка – адзнака, арфаграфія – правапіс, намінатыўны – назыўны, кантынент – мацярык і інш.

2. Семантычныя (або ідэаграфічныя) сінонімы адрозніваюцца паміж сабой адценнямі значэння, інакш кажучы, аб’ёмам семантыкі. Так, у сінанімічнай пары страх – жах паняцце жах (‘моцны страх да здранцвення’) поўнасцю ўключае ў сябе ўсе прыметы паняцця страх і разам з тым мае дадатковыя семы ‘моцны’ і ‘да здранцвення’. Семантычнымі сінонімамі будуць такія словы, як акцёр – артыст, ісці – крочыць, касынка – хусцінка, малады – юны, чырвоны – кумачовы – пунсовы і інш. Адрозненне ў семантыцы сінонімаў гэтай групы праяўляецца ў несупадзенні спалучальнасці кожнага члена сінанімічнага рада з іншымі словамі. Параўн.: ісці/крочыць па вуліцы, але: асцярожна ісці па балоце (не крочыць).

Статья в тему:  Прочитайте слова и подумайте какие синонимы

3. Стылістычныя сінонімы – гэта тоесныя або блізкія па значэнні словы, якія маюць розную эмацыянальна-экспрэсіўную афарбоўку і таму належаць да розных стыляў і сфер ужывання. Прыклады радоў стылістычна розных сінонімаў: асілак – сілач – волат – атлет – здаравяк – здаравіла – бугай (тут асілак і сілач – стылістычна нейтральныя словы, волат і атлет – кніжныя, здаравяк і здаравіла – размоўныя, бугай – размоўна-грубае); ілгаць – брахаць – плесці; украсці – сцягнуць – сперці – сцібрыць, гультай – абібок – лянівец – лайдак – лежабока – труцень – гультаіна – завала і інш.

Як адну з разнавіднасцей сінонімаў разглядаюць эўфемізмы (ад грэч. euphemia – ‘гавару ветліва’). Гэта словы і выразы, што служаць для замены такіх абазначэнняў, якія ў пэўных сітуацыях уяўляюцца таму, хто гаворыць, занадта грубымі, рэзкімі, непрыстойнымі. Напр., замест спазняецца гавораць затрымліваецца, папрасілі замест выгналі, поўны замест тоўсты і інш. Сваімі каранямі эўфемізмы адыходзяць у далёкае мінулае. Іх узнікненне цесна звязана з лексічным табу – забаронай у першабытных народаў ужываць словы, што служылі назвамі багоў і духаў, смерці, хвароб, некаторых жывёл, сонца, агню і пад. [1].

Антонімы(ад грэч. anti – супраць і onyma – імя) – словы адной часціны мовы, якія маюць палярна супрацьлеглыя значэнні: верх – ніз, белы – чорны, вясёлы – сумны, звонка – глуха, увайсці – выйсці, усход – захад, экспарт – імпарт, вясна – восень і інш. Антанімічная група складаецца толькі з двух слоў. Не маюць антонімаў, як правіла, уласныя назоўнікі і назоўнікі з канкрэтным значэннем, лічэбнікі і большасць займеннікаў.

Антонімы могуць абазначаць прасторавыя і часавыя паняцці (неба – зямля, верх – ніз, дзень – ноч, лета – зіма, поўдзень – поўнач, пачатак – заканчэнне, імгненне – вечнасць і інш.); пачуцці, эмоцыі, настрой, стан чалавека (шчаслівы – няшчасны, п’яны – цвярозы, любоў – нянавісць, актыўнасць – пасіўнасць, весялосць – паныласць, смеласць – баязлівасць, удача – няўдача, упэўненасць – няўпэўненасць і інш.); стан прыроды (світанне – змярканне, мароз – спёка, усход – захад, шторм – штыль і інш.); якасць і ацэнку (трывалы – нетрывалы, моцны – слабы, якасны – няякасны, высакародны – подлы, станоўчы – адмоўны і інш.) і г.д.

Статья в тему:  Какой антоним к слову вход

Па структуры антонімы падзяляюцца на рознакаранёвыя і аднакаранёвыя. У рознакаранёвых (лексічных) антонімах супрацьлегласць выражаецца рознымі каранямі ці асновамі: добры – злы, жыццё – смерць, доўгі – кароткі, вайна – мір, паміраць – нараджацца, лёгка – цяжка, аналіз – сінтэз і інш. У аднакаранёвых (граматычных) антонімах супрацьлегласць узнікае пры дапамозе антанімічных прыставак: фашызм – антыфашызм, гармонія – дысгармонія, праўда – няпраўда, увезці – вывезці, адчыніць – зачыніць, упісаць – выпісаць і інш.

Акрамя агульнамоўных антонімаў, важную ролю для выражэння кантрастаў адыгрываюць кантэкставыя антонімы (антонімы маўлення) – словы, якія ў звычайнай моўнай сітуацыі не выражаюць супрацьлеглых значэнняў, але набываюць іх у індывідуальных аўтарскіх кантэкстах. Напр.: Прайсці нялёгка год за годам, Бо шлях – то шоўк, а то асцё. Хто ж меру ведае заўсёды, Шчаслівы той на ўсё жыццё (П. Броўка); Вось так хлопец, вось так ён, Слухай яго, голь! На славах магутны слон, А на дзеле – моль (Я. Купала); Я да цябе звяртаю слова: Ты паглядзі на тых між нас, Каму дзяржавы нашай мова – Кусок руды, а не алмаз (Н. Гілевіч) і інш.

Семантычныя асаблівасці антонімаў шырока выкарыстоўваюцца для стылістычных мэт у мастацкіх творах, публіцыстычнай літаратуры, розных жанрах вуснай народнай творчасці і г.д.

Паронімы(ад грэч. para – побач, блізка і onyma – імя) – гэта аднакаранёвыя словы, блізкія, але не тоесныя сваім гучаннем і напісаннем і розныя па значэнні. Напр.: чарнець ‘станавіцца чорным, чарнейшым’ і чарніць ‘рабіць што-небудзь чорным, чарнейшым’; карыслівы ‘прагны да нажывы, карысталюбівы’ і карысны ‘які прыносіць карысць’; адрасат ‘той, каму адрасавана паштовае адпраўленне’ і адрасант ‘той, хто пасылае паштовае адпраўленне; адпраўнік’; абагуліць ‘зрабіць асабістае, уласнае калектыўным, грамадскім’ і абагульніць ‘знаходзіць агульнае ў розных думках, фактах, выказваннях і на падставе гэтага рабіць вывад’; дыпламат ‘службовая асоба, упаўнаважаная ўрадам для зносін, перагавораў з замежнымі дзяржавамі’ і дыпламант ‘удзельнік конкурсу, агляду і пад., узнагароджаны дыпломам’ і інш.

Статья в тему:  Игры в названия которых входят антонимы

Паранімічныя групы складваюцца рознымі шляхамі. Важнейшымі з іх з’яўляюцца: марфалагічны спосаб словаўтварэння (бялець і бяліць, крыўдлівы і крыўдны, літарны і літаральны і інш.); змяненне семантыкі (дрэўка і дрэўца, вянец і вянок, стралец і стралок і інш.); запазычанне іншамоўных слоў (абанент і абанемент, статут і статус, эканомія і эканоміка, сталактыт і сталагміт і інш.).

У адрозненне ад амонімаў, лексічнае значэнне паронімаў не столькі вынікае з моўнага кантэксту, колькі, наадварот, служыць удакладненнем сэнсу выказвання. Ад сінонімаў у сэнсавых адносінах паронімы адрозніваюцца тым, што ў іх значэннях заўсёды ёсць прыметы, якія робяць паронімы семантычна самастойнымі, рознымі, узаеманезамяняльнымі словамі. Сінонімы як тоесныя ці вельмі блізкія па значэнні словы звычайна могуць замяняцца адзін другім.

Паронімы ў адным кантэксце ўжываюцца вельмі рэдка. Для сінонімаў, наадварот, характэрна сумежнае размяшчэнне ў тэксце, калі аўтарам ставіцца задача дасягнуць большай паўнаты і выразнасці апісання.

З’явы полісеміі, аманіміі, сінаніміі, антаніміі, параніміі назіраюцца не толькі ў агульнамоўнай лексіцы, але і ў тэрміналогіі.

Амонімы

Амонімы (ад грэч. homos — аднолькавы і onyma — імя) — словы, якія гучаць аднолькава, але маюць рознае значэнне: поліс — дакумент аб страхаванні; поліс — горад-дзяржава з асобай формай сацыяльна-эканамічнага і палітычнага жыцця.
З’ява аманіміі вельмі распаўсюджаная, ахоплівае ўсе бакі мовы — лексіку, словаўтварэнне, граматыку. У навуковай літаратуры вылучаюць уласна амонімы (лексічныя — поўныя ці няпоўныя, сінтаксічныя) амафоны, амографы і амаформы.
Поўныя лексічныя амонімы — гэта словы адной часціны мовы, якія супадаюць ва ўсіх граматычных формах гучаннем і напісаннем, але зусім розныя па значэнні: каса — прылада працы; каса — від прычоскі.
Няпоўныя лексічныя амонімы адрозніваюцца ад поўных тым, што супадаюць гучаннем і напісаннем не ва ўсіх граматычных формах: бокс — від спорту; бокс — асобная палата ў бальніцы. У першым значэнні назоўнік бокс не мае формы множнага ліку.
Сінтаксічныя амонімы — словы, якія поўнасцю супадаюць гучаннем і на-пісаннем, але адносяцца да розных часцін мовы і, адпаведна, выконваюць у сказе розныя сінтаксічныя функцыі: Добра (прыслоўе) адкармілася мядзведзіца за лета і восень (Васіль Вітка); Добра (безасабова-прэдыкатыўнае слова) было ў лесе, поўным птушыных галасоў (Iван Мележ).
Амафоны (фанетычныя амонімы) — словы, якія гучаць аднолькава, а пішуцца па-рознаму: казка — каска; грыб — грып, Колас — колас.
Амографы (графічныя амонімы) — словы, якія пішуцца аднолькава, а вымаўляюцца па-рознаму; каса — каса; галіна — галіна.
Амаформы (марфалагічныя амонімы) — словы адной (радзей) ці розных (часцей) часцін мовы, якія супадаюць гучаннем і напісаннем толькі ў асобных граматычных формах: лячу (першая асоба адзіночнага ліку ад дзеясловаў ляцець і лячыць); тры (лічэбнік, дзеяслоў загаднага ладу); вусны (назоўнік і прыметнік).
На амонімах будуюцца загадкі, напрыклад: Тры цяляці — колькі ног? (Адказ: Колькі ні тры — застанецца чатыры).
Міжмоўныя амонімы — словы і выразы, якія ў зразумелых для чытача мовах(напрыклад, беларускай і рускай, беларускай і польскай, беларускай і ўкраінскай) гучаць аднолькава, але маюць розны сэнс ці стылістычную афарбоўку.
Калісьці Максім Багдановіч, гаворачы пра розніцу паміж беларускай і рускай мовамі, падабраў цэлы шэраг такіх слоў-амонімаў (качка — качка, гуляць — гулять, плот — плот і інш.). Янка Купала ў «Тутэйшых» польска-беларуска-рускую міжмоўную аманімію (donosiciel — даносчык — доносчик) выкарыстаў дзеля сюжэтнага завастрэння трагікамедыі. Часам выдаюцца слоўнікі міжмоўных амонімаў і паронімаў.

Статья в тему:  Укажите слово у которого нет омонима

Омонимы: виды, отличия и 40 примеров

Омонимы — это слова, которые звучат и пишутся одинаково, но обозначают совершенно разные вещи. Например, лук на огороде, лук для стрельбы и модный лук.

Рассказываем, чем отличаются омонимы от синонимов, антонимов и паронимов, какими они бывают, и приводим список для школьников.

Виды омонимов

Частичные омонимы — это омонимы, у которых совпадают по звучанию не все формы. Например, ласка (животное) и ласка (нежность) не совпадают в форме родительного падежа множественного числа: ласок — ласк.

Омофоны — это слова, которые одинаково произносятся, но по-разному пишутся; например, кот и код, порог — порок — парок.

Сказала Алла:
– Это ж – утка.
А Ян услышал:
– Это – жутко!
А я услышал:
– Это – шутка

Омографы — это слова, которые одинаково пишутся, но по-разному произносятся (различие обычно бывает в ударении): зАмок и замОк, бЕлки и белкИ.

Ко́сит косец, а зайчишка коси́т,
Тру́сит трусишка, а ослик труси́т.

Люди, поверьте: мы живы тоской!
Только в тоске мы победны над скукой.
Всё перемелется? Будет муко́й?
Нет, лучше му́кой!

Омоформы — это слова, которые одинаково пишутся только в каких-то определенных формах, однако они могут быть даже словами разных частей речи; например, стекло (оконное) и стекло (что-то вниз); мой (собственный) и мой (посуду).

Статья в тему:  В ответе какой загадки нет омонимов

Намного позже
Петухов
Встаёт Серёжа

Петухов.

Омонимы, синонимы, паронимы и антонимы. В чем разница?

Омонимы – это слова, которые одинаково пишутся и произносятся, но абсолютно различные по смыслу.

Суслик выскочил из норки
И спросил у рыжей норки:
— Где вы были?
— У лисички!
— Что вы ели там?
Лисички! (Я.А. Козловский)

Сев в такси, cпросила такса:

– За проезд какая такса?

А водитель: «Денег с такс

Не берём совсем,

вот так-с». (Я.А. Козловский)

Синонимы имеют схожее или тождественное значение (например, томат — помидор).

Антонимы — это слова с противоположным значением (например, добрыйзлой; больше примеров тут).

С омонимами не стоит путать паронимы. Это слова, которые звучат и пишутся похоже, но не одинаково, а также сходны по смыслу. Их часто путают, совершая смысловые ошибки. Например, экономический и экономичный, невежа и невежда.

Омонимы и многозначные слова

Многозначные слова — это слова, у которых несколько значений. Например, кисть — ‘часть руки’, ‘украшение из ниток’, ‘приспособление для рисования’, ‘ветка с цветами или ягодами’.

Как определить, что перед нами: омонимы или два значения многозначного слова? На самом деле, это не так уж и просто: часто грань довольно тонкая. Но основной критерий такой: нужно поискать общий элемент значения. Например, для многозначного слова кисть такой элемент — ‘несколько длинных предметов, скрепленных в одной точке’. Омонимы же никак не связаны по смыслу, или связь давно утрачена.

Статья в тему:  Игры в названия которых входят антонимы

Примеры омонимов

Боксёр – спортсмен, занимающийся боксом;

Боксёр – порода собаки.

Бор – хвойный лес;

Бор – зубоврачебный инструмент.

Брак – семейный союз;

Брак – некачественное изделие.

Валить – заставлять падать;

Валить – двигаться толпой; уходить.

Венец – житель города Вены.

Гранат – плодовое растение;

Гранат – драгоценный камень.

Гусеница – личинка насекомого;

Гусеница – деталь гусеничного транспорта.

Дача – действие по значению глагола давать (дача показаний);

Дача – загородный дом.

Дипломат – специалист по международным отношениям;

Дипломат – небольшой чемодан.

Дворник – работник, поддерживающий чистоту;

Дисциплина – подчинение правилам;

Дисциплина – отрасль научных знаний.

Заставлять – ставя что-либо, занимать поверхность.

Каток — площадка для катания на коньках;

Каток – машина для выравнивания дороги.

Ключ – приспособление для открывания замка.

Кол – заострённая толстая палка;

Кол – низшая школьная оценка.

Коса – инструмент для срезания травы;

Коса – протяжённая речная отмель.

Лавка – скамейка;
Лавка – магазин.

Лама – копытное животное;
Лама – учитель буддизма.

Ласка – проявление нежности;

Ласка – хищное животное.

Лук – огородное растение;

Лук – оружие для метания стрел.

Мат – проигрышная ситуация в шахматной партии;

Мат – мягкая подстилка;

Мат – грубая брань;

Мат – отсутствие блеска.

Мир – земной шар;
Мир – отсутствие войны.

Статья в тему:  Какой синоним и антоним к слову погубить

Мотив – мелодия;
Мотив – повод для действия.

Мушка – небольшая муха;

Мушка – деталь прицела.

Мышь – небольшой грызун;

Мышь – компьютерное устройство.

Норка – небольшая нора;
Норка – хищный пушной зверек.

Оклад – размер заработной платы;

Оклад – украшение иконы.

Предлог – вымышленная причина.
Предлог – служебная часть речи.

Предложение – то, на что предлагается согласиться;

Предложение – грамматически оформленное слово или сочетание слов, выражающее законченную мысль.

Роман – литературное повествование;
Роман – любовные отношения.

Свет – источник освещения;

Свет – земля, мир;

Свет – высшее общество.

Скат – ровная наклонная поверхность;

Скат – рыба с плоским телом.

Следствие – результат, вывод;

Собачка – маленькая собака;

Собачка – деталь замка или застежки.

Союз – объединение;
Союз – служебное слово.

Употребление в белорусском языке синонимов, антонимов и омонимов

Страницы работы

Содержание работы

Сiнонiмы— блiзказначныя словы i выразы. Яны аб¢ядноýваюцца агульнасцю асноýнага значэння i адрознiваюцца адценнямi значэння або стылiстычнай афарбоýкай, а таксама спалучальнасцю з iншымi словамi.

Прыклад: вiдны- выдатны — вялiкi — папулярны.

1. Лiтары мiльгалi, скакалi перад вачыма, i я нiяк не мог дачытаць да канца вядомыя радкi (А.Куляшоý).

2. Усе цяперашнiя славянскiя мовы звычайна дзеляцца на тры групы, або галины: усходнюю, паýдневую i заходнюю.

3. Кругом круцiць завiруха, гуляе, шумiць.(М. Багдановiч)

Статья в тему:  Что такое словообразовательный тип омонимов

4. Так поле, зямля прыручалi, прывязвалi да сябе чалавека. З валацужнiка, вандроýнiка ен рабiýся гаспадаром (Б.Сачанка).

5. Ураднiцкая галава страiць складаныя планы, тчэ хiтрыя сецi, у якiх павiнна заблытацца крамола. (Я. Колас)

Антонiмы — словы одной частiны мовы з процiлеглым значэннем.

Прыклад: сяýба -уборка, добры — нядобры, далекi — блiзкi, позна — рана, ярка — цьмяна.

1. Яснае сонца праглянула скрозь цемныя хмары — дзень абяцаý быць добрым.

2. Пад сонцам легка шчодрым i скупым, пад iм жыве i радасць i трывога, а свет стаiць спрадвеку на адным: пазнай у блiжнiм друга дарагога (Р.Баравiкова).

3. Дзе пачатак, дзе канец, дзе iх схованы прычыны-неýсiм сцямiць i згадаць (Я.Колас).

4. Лiтаратурная мова заýседы розьнiцца ад мовы народнай, i розьнiцца ýтой меры, у якой агулам розьнiцца культурны чалавек ад някультурнага.

5. Ад такога жыцця не ведаю цi плакаць, цi смяяцца.

Амонiмы— аднолькавыя назвы розных прадметаý, з¢яý,дзеянняý. Лексiчныя амонiмы ýзнiкаюць у вынiку гукавога супадзення розных паводле паходжання слоý або ý вынiку разыходжання значэнняý мнагазначнага слова.

1. На першай старонцы стаяý грыф «сакрэтна».

2. Раскiнуýшы крылы, узлятая усе вышэй i вышэй, грыф знiкаý ý нябеснай высi.

3. Тур — гэта вельмi прыгожая, моцная, вялiкая жывелiна.

4. Гук гонгу абъявiý аб пачатку першага тура, якiм адкрывалiся рыцарскiя спаборнiцтва.

5. За тое што ен здрадзiý, яго пасцiгла страшная кара.

Статья в тему:  В ответе какой загадки нет омонимов

6. Кара на дрэве патрэскалась iззяла глыбокiмi шчылiнамi.

7. Карабль iшоý верным курсам.

8. Калi студэнты скончылi чацьверты курс, ý iхпачалася дыпломная практыка.

Слоýнiк прафесiйных тэрмiнаý

велiчыня перападу тэмператур

величина перепада температур

лiнiя безперапыннага лiцця

линия непрерывного литья

лiцце пад цiскам

литье под давлением

1. Аэразоль — гэта суспензiя цвердых цi вадкiх часцiнак ý паветры

Аэрозоль — это суспензия твердых или жидких частиц в воздухе.

2. Лiцце — гэта працэс атрымання адлiвак шляхам залiýкi вадкага металу ý лiцейныя формы.

Литье — это процесс получения отливок путем заливки жидкого металла в литейные формы.

3. Плаýленне — гэта пераход з крышталiчнага стану ý аморфны — з¢яýляецца адным з вiдаý фазавага пераходу першага роду, якi характаразуецца разрыýным змяненнем аб¢ема i энтрапii.

Плавление — это переход кристаллического состояния в аморфное — является одним из видов фазового перехода первого рода, который характеризуется разрывным изменением объема и энтропии.

4. Легiраванне — увядзенне ý вадкi сплаý легiруючых элементаý дзеля змянення будовы сплаваý i павышення фiзычных, хiмiчных цi механiчных уласцiвасцей.

Легирование — введение в жидкий сплав легирующих элементов для изменения строения сплавов и повышения физических, химических и механических свойств.

5. Малекула азоту складаецца з дзьвух трывала звязаных памiж сабой атамаý, дзеля дысацыяцыi якой патрабуецца вельмi вялiкая тэмпература i багатая колькасць энэргii.

Статья в тему:  Укажите слово у которого нет омонима

Молекула азота складывается из двух прочно связанных между собой атомов, для диссоциации которой требуется очень большая температура и большое количество энергии.

1. Сучасная беларуская мова: Уводзiны. Фанетыка. Фаналогiя. Арфаэпия. Графiка. Арфаграфiя. Лексiкалогiя. Лексiкаграфiя. Фразеалогiя. Фразеаграфiя:Вучэб. Дапам./Я.М.Камароýскi, В.П.Красней, У.М.Лазоýскi i iнш.-2-е выд., дапрац. i дап.-Мн.:Выш.шк., 1995.-334 с.

2. Беларуская мова ý таблiцах i схемах: Вучэб. Дапам. Для вучняý ст. кл. Сярэд. шк./Г.М.Валочка, Я.М.Лаýрэль, В.П.Красней i iнш.-Мн.:«Палiграфмаркет», 1997.-188с.

3. Русско-белорусский словарь математических, физических и технических терминов/Н.Н.Костюкович, В.В.Люштик, В.К.Щербин; Под ред. Н.Н.костюковича.-Мн.:«Белоруская энцыклапедыя» имени Петруся Бровки, 1995.-512с.

4. Беларуская мова: Вучэбн. Дапам./Э.Д.Блiнава, Н.В.Гаýрош, М.Ц.Кавалева i iнш.; Пад рэд. М.С.Яýневiча.-Мн.:Выш.шк., 1991.-351с.

Министерство образования

Республики Беларусь

Гомельский государственный технический университет

Кафедра «Иностранных языков»

РЕФЕРАТ

на тему: «Употребление в белорусском языке синонимов, антонимов и омонимов»

Амонімы і паронімы

Мнагазначнасць як здольнасць аднаго слова набываць некалькі значэнняў трэба адрозніваць ад аманіміі – гукавога супадзення слоў, якія маюць розныя значэнні.

Амонімы (ад грэч. homos – аднолькавы і onoma, onyma імя) – гэта аднолькавыя па гучанні, вымаўленні і напісанні назвы розных прадметаў, з’яў і дзеянняў. Гэта зусім розныя словы, словы-двайняты, напрыклад:

ласка 1 ‘пяшчота’ і ласка 2 ‘невялікі звярок’;

кампанія 1 ‘група асоб, якія разам праводзяць час’ і кампанія 2 ‘ваенны паход’.

Лексічныя амонімы ўзнікаюць у выніку гукавога супадзення розных паводле паходжання слоў або ў выніку разыходжання значэнняў мнагазнач-нага слова.

Так, многія амонімы беларускай мовы ўтварыліся ў выніку гукавога супадзення этымалагічна розных слоў:

а) спрадвечна беларускіх і іншамоўных:

тур 1 ‘першабытны дзікі бык’ і тур 2 ‘перыяд, этап’;

бот 1 ‘абутак’ і бот 2 (ад гал. boot) ‘невялікае вёсельнае, паруснае або маторнае судна’;

Статья в тему:  Укажите в каком варианте антонимы выражены наречием

б) толькі іншамоўных:

з адной мовы: бокс 1 (англ. box – удар) ‘від спорту’ і бокс 2 (англ. box – скрынка) ‘ізаляванае памяшканне’;

з розных моў: лама 1 ‘паўднёваамерыканская бязгорбая ўючная жывё-ліна сямейства вярблюдаў’ і лама 2 ‘будыйскі манах-свяшчэннік у Тыбеце і Манголіі’.

Цікава ў гэтых адносінах разгледзець такі прыклад амонімаў:

грыф 1 (грэч. gryps) – 1) драпежная птушка; 2) міфалагічная істота з тула-вам ільва і галавой арла або льва;

грыф 2 (ням. Griff) – 1) доўгая вузкая пласцінка ў музычным струнным інструменце; 2) стрыжань атлетычнай штангі;

грыф 3 (фр. griffe) – 1) штэмпель з узорам чыйго-небудзь подпісу, а так-сама адбітак гэтага штэмпеля; 2) афіцыйны надпіс на дакуменце або выдан-ні, які вызначае парадак карыстання імі.

Значная частка беларускіх амонімаў з’явілася ў выніку распаду полісеміі, г. зн. у выніку разыходжання значэнняў спрадвечна беларускага мнагазначнага слова з-за страты ўнутранай сувязі паміж гэтымі значэннямі.

Напрыклад, слова гасцінец абазначае ‘падарунак’ і ‘дарога, шлях’. Зараз гэта амонімы, а ў старажытнай беларускай мове абодва гэтыя значэнні звяз-валіся агульным значэннем слова госць – ‘купец, які вёз тавары (гасцінцы) па гандлёвых шляхах (гасцінцах)’, дзеяслоў гасціць абазначаў ‘гандляваць’, ‘прыязджаць з гандлёвымі мэтамі’.

Працэс разыходжання (разрыву) значэнняў мнагазначнага слова працяг-лы, і не заўсёды лёгка вызначыць, існуе сувязь паміж значэннямі ці страці-лася. Практычна адсутнасць (або наяўнасць) сувязі паміж значэннямі слова выяўляецца:

шляхам падбору сінонімаў да кожнага са значэнняў гэтага слова: вытрымка – якасць характару і цытата; лябёдка – птушка і машына; бык – жывёла і апора моста;

шляхам падбору аднакарэнных слоў: бор – баравы і борны; кулак – кулачны і кулацкі;

шляхам складання словазлучэнняў: далажыць камандзіру і далажыць варэння. Усе пададзеныя прыклады – амонімы.

З улікам лексічных значэнняў, паходжання, будовы, марфалагічных, фанетычных і графічных асаблівасцей амонімы падзяляюцца на лексічныя, марфалагічныя, фанетычныя і графічныя.

Статья в тему:  Балка как омоним

Лексічныя амонімы – гэта словы, якія адносяцца да адной часціны мовы, супадаюць напісаннем і гучаннем ва ўсіх формах поўнасцю (поўныя) або часткова (частковыя, няпоўныя). Напрыклад:

метрыка 1 – вучэнне пра вершаскладанне і памер верша ў літаратуразнаў-стве; метрыка 2 выпіска з метрычнай кнігі аб даце нараджэння; пасвед-чанне аб нараджэнні (поўныя);

кар’ер 1 , – самы хуткі бег каня з пачарговай перастаноўкай разам пярэд-ніх і задніх ног; кар’ер 2 , – месца здабычы карысных выкапняў адкрытым спосабам (няпоўныя, бо ў родным склоне маюць розныя канчаткі).

Марфалагічныя (граматычныя) амонімы, або амаформы (ад грэч. homos – аднолькавы і morphe – форма), – гэта словы, якія звычайна адносяцца да розных часцін мовы, супадаюць напісаннем і гучаннем у адной ці некалькіх граматычных формах. Напрыклад: вусны 1 (назоўнік) і вусны 2 (прыметнік); соты 1 (назоўнік) і соты 2 (лічэбнік); дамоў 1 (назоўнік роднага склону множнага ліку) і дамоў 2 (прыслоўе); пакрывала 1 (назоўнік) і пакрывала 2 (дзеяслоў прошлага часу); паўтары 1 (лічэбнік) і паўтары 2 (дзеяслоў загаднага ладу); расці 1 (неазначальная форма дзеяслова) і расці 2 (дзеяслоў загаднага ладу).

Фанетычныя амонімы, або амафоны (ад грэч. homos – аднолькавы і phone – гук), – гэта словы з аднолькавым гучаннем, але розныя па напісанні і значэнні. Яны выступаюць як амонімы толькі ў вусным маўленні: грыб – грып, мог – мох, плод – плот, вера – Вера, раман – Раман, везці – весці, да зор – дазор, на права – направа.

Графічныя амонімы, або амографы (ад грэч. homos – аднолькавы і grapho – пішу), – гэта словы, якія пішуцца аднолькава, але адрозніваюцца ў вымаўленні месцам націску: áктавы – актáвы, кáра – карá, рáса – расá, накапáць – накáпаць. Яны, наадварот, могуць разглядацца як амонімы толькі ў пісьмовым маўленні.

Статья в тему:  Какой антоним к слову вход

Акрамя таго, існуе паняцце міжмоўных амонімаў – слоў, якія гучаць аднолькава, але маюць рознае значэнне ў розных, блізкіх па паходжанні мовах. За знаёмай формай скрыты незнаёмы сэнс, што выклікае памылкі пры перакладзе.

Омонимы: виды, отличия и 40 примеров

Омонимы — это слова, которые звучат и пишутся одинаково, но обозначают совершенно разные вещи. Например, лук на огороде, лук для стрельбы и модный лук.

Рассказываем, чем отличаются омонимы от синонимов, антонимов и паронимов, какими они бывают, и приводим список для школьников.

Виды омонимов

Частичные омонимы — это омонимы, у которых совпадают по звучанию не все формы. Например, ласка (животное) и ласка (нежность) не совпадают в форме родительного падежа множественного числа: ласок — ласк.

Омофоны — это слова, которые одинаково произносятся, но по-разному пишутся; например, кот и код, порог — порок — парок.

Сказала Алла:
– Это ж – утка.
А Ян услышал:
– Это – жутко!
А я услышал:
– Это – шутка

Омографы — это слова, которые одинаково пишутся, но по-разному произносятся (различие обычно бывает в ударении): зАмок и замОк, бЕлки и белкИ.

Ко́сит косец, а зайчишка коси́т,
Тру́сит трусишка, а ослик труси́т.

Люди, поверьте: мы живы тоской!
Только в тоске мы победны над скукой.
Всё перемелется? Будет муко́й?
Нет, лучше му́кой!

Омоформы — это слова, которые одинаково пишутся только в каких-то определенных формах, однако они могут быть даже словами разных частей речи; например, стекло (оконное) и стекло (что-то вниз); мой (собственный) и мой (посуду).

Намного позже
Петухов
Встаёт Серёжа

Петухов.

Омонимы, синонимы, паронимы и антонимы. В чем разница?

Омонимы – это слова, которые одинаково пишутся и произносятся, но абсолютно различные по смыслу.

Статья в тему:  Чем антитеза отличается от антонимов

Суслик выскочил из норки
И спросил у рыжей норки:
— Где вы были?
— У лисички!
— Что вы ели там?
Лисички! (Я.А. Козловский)

Сев в такси, cпросила такса:

– За проезд какая такса?

А водитель: «Денег с такс

Не берём совсем,

вот так-с». (Я.А. Козловский)

Синонимы имеют схожее или тождественное значение (например, томат — помидор).

Антонимы — это слова с противоположным значением (например, добрыйзлой; больше примеров тут).

С омонимами не стоит путать паронимы. Это слова, которые звучат и пишутся похоже, но не одинаково, а также сходны по смыслу. Их часто путают, совершая смысловые ошибки. Например, экономический и экономичный, невежа и невежда.

Омонимы и многозначные слова

Многозначные слова — это слова, у которых несколько значений. Например, кисть — ‘часть руки’, ‘украшение из ниток’, ‘приспособление для рисования’, ‘ветка с цветами или ягодами’.

Как определить, что перед нами: омонимы или два значения многозначного слова? На самом деле, это не так уж и просто: часто грань довольно тонкая. Но основной критерий такой: нужно поискать общий элемент значения. Например, для многозначного слова кисть такой элемент — ‘несколько длинных предметов, скрепленных в одной точке’. Омонимы же никак не связаны по смыслу, или связь давно утрачена.

Примеры омонимов

Боксёр – спортсмен, занимающийся боксом;

Боксёр – порода собаки.

Бор – хвойный лес;

Бор – зубоврачебный инструмент.

Брак – семейный союз;

Брак – некачественное изделие.

Валить – заставлять падать;

Валить – двигаться толпой; уходить.

Венец – житель города Вены.

Гранат – плодовое растение;

Гранат – драгоценный камень.

Гусеница – личинка насекомого;

Гусеница – деталь гусеничного транспорта.

Статья в тему:  Прочитайте слова и подумайте какие синонимы

Дача – действие по значению глагола давать (дача показаний);

Дача – загородный дом.

Дипломат – специалист по международным отношениям;

Дипломат – небольшой чемодан.

Дворник – работник, поддерживающий чистоту;

Дисциплина – подчинение правилам;

Дисциплина – отрасль научных знаний.

Заставлять – ставя что-либо, занимать поверхность.

Каток — площадка для катания на коньках;

Каток – машина для выравнивания дороги.

Ключ – приспособление для открывания замка.

Кол – заострённая толстая палка;

Кол – низшая школьная оценка.

Коса – инструмент для срезания травы;

Коса – протяжённая речная отмель.

Лавка – скамейка;
Лавка – магазин.

Лама – копытное животное;
Лама – учитель буддизма.

Ласка – проявление нежности;

Ласка – хищное животное.

Лук – огородное растение;

Лук – оружие для метания стрел.

Мат – проигрышная ситуация в шахматной партии;

Мат – мягкая подстилка;

Мат – грубая брань;

Мат – отсутствие блеска.

Мир – земной шар;
Мир – отсутствие войны.

Мотив – мелодия;
Мотив – повод для действия.

Мушка – небольшая муха;

Мушка – деталь прицела.

Мышь – небольшой грызун;

Мышь – компьютерное устройство.

Норка – небольшая нора;
Норка – хищный пушной зверек.

Оклад – размер заработной платы;

Оклад – украшение иконы.

Предлог – вымышленная причина.
Предлог – служебная часть речи.

Предложение – то, на что предлагается согласиться;

Предложение – грамматически оформленное слово или сочетание слов, выражающее законченную мысль.

Роман – литературное повествование;
Роман – любовные отношения.

Свет – источник освещения;

Свет – земля, мир;

Свет – высшее общество.

Скат – ровная наклонная поверхность;

Скат – рыба с плоским телом.

Следствие – результат, вывод;

Собачка – маленькая собака;

Собачка – деталь замка или застежки.

Союз – объединение;
Союз – служебное слово.

Ссылка на основную публикацию
Статьи c упоминанием слов:
Adblock
detector